Miało być trochę lepiej… Z Jürgenem Habermasem rozmawiają Stefan Müller-Doohm i Roman Yos

Wywiad rzeka, który z Jürgenem Habermasem przeprowadzili Stefan Müller-Doohm i Roman Yos, jest retrospektywnym spojrzeniem na ewolucję jego myślenia, rozwój współczesnej filozofii, a także zapisem aktualnych poglądów myśliciela na temat podstawowych kwestii społecznych i politycznych.

O zadaniach filozofii:

Odkrycia naukowe bowiem zyskują oświecający charakter dopiero wtedy, gdy odnoszą się do naszego zawsze już „rozumiejącego” bycia-w-świecie – to znaczy do nieuchronnie zawsze danego już przedrozumienia, jak znajduje­my się w naszym świecie życia i w kulturowo dziedziczonym hory­zoncie. Uważam artykulację tego samorozumienia przy wykorzystaniu aktu­alnie dostępnej nam wiedzy naukowej za właściwe zadanie filozofii.

O końcu epoki rewolucji:

Moje pokolenie po wstrząsie upadku cywi­lizacji miało dwa doświadczenia historyczne. Mimo rozczarowania wszelkimi dalej sięgającymi celami politycznymi nauczyliśmy się, a dziś trzeba powiedzieć: musieliśmy się nauczyć, że odbudowa zniszczonych wojną społeczeństw w demokracjach kapitalistycz­nych w warunkach systemowej konkurencji może iść w parze z bu­dową państwa opiekuńczego. Potem koniec zimnej wojny nauczył nas, że kapitalizmu, który zapanował na całym świecie, nie można już zwalczyć rewolucją w sensie Marksa.

O fałszywej opozycji: republikanizm vs liberalizm:

[Moja teoria polityczna] stanowi próbę uniknięcia komplementarnych błędów dwóch klasycznych tradycji: republikanizmu i liberalizmu. Propagują one bowiem prymat jednej z dwóch równie pożądanych za­sad legitymizacji: „rządów ludu” lub „rządów prawa”. Zamiar usta­nowienia dobrowolnego stowarzyszenia wolnych i równych obywa­teli byłby jednak równie chybiony, gdyby podporządkować demokrację rządom prawa i gdyby, odwrotnie, poddać woli ludu państwo prawa oparte na prawach podstawowych. Ja tym­czasem pokazuję „jednoźródłowość” obu zasad, ponieważ w pro­cesie politycznym jedna może wejść do gry tylko dzięki realizowaniu drugiej.

Jürgen Habermas, ur. 1929, jeden z najwybitniejszych myślicieli współczesności, filozof i socjolog niemiecki, emerytowany profesor filozofii na Uniwersytecie Goethego we Frankfurcie nad Menem. Początkowo związany ze szkołą frankfurcką, opracował własny model socjologii wiedzy. Twórca teorii rozumu komunikacyjnego i działań komunikacyjnych, polemizował z postmodernizmem, postulując dokończenie projektu nowoczesności. Pasjonują go próby urzeczywistnienia filozofii w polityce i życiu społecznym. Autor kilkudziesięciu książek, w Polsce ukazały się m.in.: Strukturalne przeobrażenia sfery publicznej (2007); Teoria działania komunikacyjnego (t. I – 1999, t. II – 2002); Filozoficzny dyskurs nowoczesności (2000); Faktyczność i obowiązywanie. Teoria dyskursu wobec zagadnień prawa i demokratycznego państwa prawnego (2005); Przyszłość natury ludzkiej. Czy zmierzamy do eugeniki liberalnej? (2003).

Stefan Müller-Doohm, ur. 1942, emerytowany profesor socjologii na Uniwersytecie Carla von Ossiettzky’ego w Oldenburgu, autor biografii Jürgena Habermasa (2014) i Theodora W. Adorna (2003).

Roman Yos, ur. 1979, filozof, pracuje na Bergische Universität w Wuppertalu. W 2024 r. opublikował książkę Der junge Habrmas. Eine ideengeschichtliche Untersuchung seines frühen Denkens 1952–1962 [Młody Habermas. Studium jego wczesnej myśli z perspektywy historii idei 1952–1962].