Rozbijanie kalejdoskopu. Reprezentacje klas jako problem w teorii społecznej

Kwestia reprezentacji klasy, tego, jak o niej mówimy, jakim językiem i za pomocą jakich skojarzeń, jest dziś arcyważna. Krzysztof Świrek proponuje pogłębione przemyślenie tego problemu, wychodząc od jednej tezy: reprezentacje wpływają na sposób, w jaki klasy istnieją. Problem relacji między klasą a reprezentacją należy ujmować dialektycznie, dlatego szczególnie przydatne w jego przemyśleniu stają się marksizm i psychoanaliza.

Książkę rozpoczyna przedstawienie współczesnych problemów z reprezentowaniem klasy. Autor rekonstruuje historyczne sposoby mówienia o hierarchiach i nierównościach, które nadal wyznaczają horyzont dostępnych w sferze publicznej słowników opisujących klasy. Oferuje pogłębione przemyślenie najważniejszych pojęć marksistowskiej teorii reprezentacji klas. Uzupełnia je kluczowymi pojęciami psychoanalitycznymi z prac Freuda i Lacana. Uruchamia powstały w ten sposób arsenał konceptualny do rozważenia współczesnych przykładów reprezentacji klasy robotniczej, średniej i klas dominujących w debacie publicznej i kulturze popularnej. Na zakończenie proponuje teoretyczno-polityczną odpowiedź na współczesne problemy z wyrażeniem istotności klas.

Jest to praca znakomita pod każdym względem. Jest napisana precyzyjnym językiem, stosuje się w niej konsekwentnie analityczne podejście, zawiera ciekawe rozwinięcia diagnoz i niebanalne interpretacje. Książka wpisuje się w żywy aktualnie nurt analiz impasu politycznego i zastoju intelektualnego. Jest to jedna z nielicznych prac, w których udało się, według mnie, zastosować perspektywę i pojęcia psychoanalityczne do analizy ściśle społecznej i zaproponować w przekonujący sposób powrót do marksizmu wobec porażek aktualnych projektów emancypacji.

dr hab. Małgorzata Jacyno, prof. UW

Wszystko w tej książce imponuje: sprawność, z jaką Autor porusza się w archiwach dziejów myśli społecznej i potrafi porządkować je na swój sposób; umiejętność ekstrakcji i klarownego a wyrafinowanego definiowania kategorii z trudnych pism teoretycznych tradycji marksistowskiej, kategorii, które w interpretacji Autora przybierają operacyjną postać, tak że natychmiast gotowe są do użycia w analizie społecznej; (…) polemiczny talent, z jakim Autor oddala alternatywne propozycje, często jednak oddając im sprawiedliwość w tej czy innej kwestii; zdolność łączenia najbardziej spekulatywnej teorii z materiałem empirycznym; a wreszcie świadomość pilności problemu. Jak bowiem przekonująco argumentuje Autor, rezygnacja z perspektywy oferowanej przez kategorię klasowości powoduje, że współczesna myśl polityczna i dyskurs publiczny pozostają niemal całkowicie bezbronne wobec szeregu niebezpiecznych zjawisk – przede wszystkim wobec prawicowego populizmu i nowego autorytaryzmu.

dr hab. Adam Lipszyc, prof. IFiS PAN

Krzysztof Świrek – doktor socjologii, pracuje w Katedrze Historii Myśli Społecznej na Wydziale Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie współkieruje także Centrum Socjologii Krytycznej. Wykłada klasyczne teorie socjologiczne i teorie dyskursu. Autor książki Teorie ideologii na przecięciu marksizmu i psychoanalizy (2018). Publikował m.in. w czasopismach „Studia Socjologiczne”, „Teksty Drugie”, „Kultura i Społeczeństwo”, „wunderBlock. Psychoanaliza i Filozofia”, „Psychoanalysis, Culture & Society”, „Television & New Media” oraz „European Journal of Social Theory”. Od 2020 roku redaktor w czasopiśmie „Widok. Theories and Practices of Visual Culture”.