Zmiany polityczne i gospodarcze po 1989 roku spowodowały, że działania racjonalne w poprzednim systemie utraciły swój sens. Nie są drogą do poprawy pozycji społecznej rozpatrywanej w kategoriach międzygeneracyjnych, ani też drogą do odtworzenia posiadanej przez rodziców. Ich kontynuacja musi często prowadzić do katastrofy na poziomie indywidualnym, a także mieć negatywne skutki dla społeczeństwa. Równocześnie zdolności adaptacyjne są niejednakowe w różnych grupach społecznych. Między innymi wyznaczają je różne punkty startu, różny poziom elastyczności oraz odmienne możliwości poszczególnych grup społecznych. Nowa rzeczywistość zapoczątkowana na przełomie lat 80. i 90. okazała się niezwykle inspirującym laboratorium badawczym nie tylko dla socjologów i politologów, lecz także dla psychologów społecznych.
Tom zawiera wyniki analizy wybranych zmian w systemach wartości i postawach w kontekście określonej sytuacji ekonomicznej i społecznej Polaków, przemian aspiracji, wyobrażeń o pożądanym porządku społecznym, czynników kształtujących tożsamość społeczną i narodową, które Autorzy niejednokrotnie pokazują w perspektywie interdyscyplinarnej i porównań międzykulturowych. Zawiera też analizy metodologiczne psychologów i socjologów dotyczące efektów zmienności prób respondentów objętych badaniami, zmian w treści pytań.
Teksty zawarte w niniejszym tomie powstały w dużej mierze na podstawie systematycznie gromadzonych danych w latach 1992–2008 w ramach Polskiego Generalnego Sondażu Społecznego. Badania te były realizowane przez Instytut Studiów Społecznych Uniwersytetu Warszawskiego.
Sądzimy, że tom jest w pewnym stopniu unikatowym przyczynkiem do naszej wiedzy na temat przemian zachodzących w Polsce. Równocześnie uwrażliwia Czytelnika na problemy metodologiczne, interpretacji danych, gdy korzysta się z wyników badań sondażowych. Mamy nadzieję, że prowadzone w przyszłości badania PGSS pozwolą w sposób systematyczny kontynuować monitorowanie zmian społecznych i kulturowych zachodzących w Polsce i odnosić je do przemian w innych krajach i kulturach. Pozwolą pisać rozpoczętą tu historię współczesnego społeczeństwa polskiego.
Renata Siemieńska, Piotr Radkiewicz
W tomie publikują:
Izabella BEDNARCZYK, Eugene BURNSTEIN, Bogdan CICHOMSKI, Anna DOMARADZKA, Marek DROGOSZ, Maryla GOSZCZYŃSKA, Katarzyna HAMER, John JACKSON, Tomasz W. JERZYŃSKI, Marta LENART, Piotr RADKIEWICZ, Małgorzata SIARKIEWICZ, Renata SIEMIEŃSKA, Krystyna SKARŻYŃSKA, Jerzy TRZEBIŃSKI, Grażyna WIECZORKOWSKA, Jerzy WIERZBIŃSKI, Tomasz ZARYCKI, Marcin W. ZIELIŃSKI, Mariusz ZIĘBA.